Op it earste each lykje it deagewoane, soargeleaze fakânsjekykjes, mar efter de foto’s dy’t makke binne yn ‘De Terrorist’ op It Amelân gean tragyske ferhalen beskûl. Yn dit fakânsjehûs kamen nei de Twadde Wrâldoarloch neibesteanden fan fersetsslachtoffers om even oan harren soargen te ûntkommen. Harren ferhalen stean sintraal yn in tentoanstelling dy’t fan 2023 ôf te sjen is yn it Fries Verzetsmuseum.
'Yn de sliepkeamers lizze de bern, brune kopkes op it blanke kessen. Sy ha gjin heit mear. Hy is út hûs weihelle, of der is in berjocht kommen dat de bangste freze werklikheid wurde liet. Hy is fallen troch de hân fan de fijân. De bern groeie op; it oantinken wurdt dizenich. Mar yn de smûke seal sitte widdowen.Yn harren herten wurdt it oantinken nea dizenich. [...] Dy froulju kinne en sille nea ferjitte.’
-Hendrik Algra, Friesch Dagblad, 20 augustus 1947
Foar dizze tentoanstelling binne bysûndere petearen fierd mei eardere gasten of harren neiteam. Yn in spesjale krante binne dy fraachpetearen te lêzen. Ek is in harkspul te hearren, wêrtroch’t besikers om samar te sizzen weromgean yn de tiid, as fange sy tafallich in petear op út de wenkeamer fan De Terrorist.
De Terrorist leit yn de dunen fan It Amelân, op 20 meter fan it strân. Hjir kinne nei de oarloch de ‘neilitten bannen’ fan fallen fersetsstriders fergees fakânsje fiere. It giet om widdowen, bern en âlden fan fersetsslachtoffers, mar ek om húshâldingen dy’t noch kompleet binne, mar psychysk of fysyk slim te lijen hân ha fan de oarloch. Der is plak foar 25 persoanen per kear, twa wiken per groep, fan maaie oant en mei septimber. De gasten komme almeast út Fryslân, mar ek út oare dielen fan it lân lykas Rotterdam of Grinslân. It fakânsjehûs is in inisjatyf fan de Stichting Oud-KP, in feriening foar eardere leden fan it wapene ferset, de knokploegen (KP’s). Mei wat help fan de boargemaster fan It Amelân, âld-fersetsman Roel Walda, kinne frijwilligers yn fiif tiid in âlde Dútske barak opknappe en ombouwe ta smûke fakânsje-oarde.
Der binne sliepkeamers, in mienskiplike seal en in grutte boarterskeamer foar de bern. Under lieding fan de âld-koeriersters Ans, Truus en Jannie en putsjeman ‘Pake’ Ben de Vries wurde de gasten twa wiken lang yn ’e watten lein. Fan ’t bêd komme, ite en drinke bart op fêste tiden, mar foar de rest binne de gasten frij om te dwaan en te litten wat se wolle. Folop genietsje dus, nei alle spanningen dy’t de besetting mei him meibrocht hat. Dochs lit it gemis fan de mannen him rûnom fiele. Yn de mienskiplike keamer wurde, as de bern op bêd brocht binne, gauris oantinkens ophelle oan de besettingstiid.
De neibesteanden wurde nei de oarloch finansjeel fersoarge troch de Stichting Friesland 1940-1945 en de Stichting Sneek 1940-1945. De stiftingen binne al yn de oarloch oprjochte troch fersetsminsken, dy’t mei-inoar ôfprate dat se noed stean sille foar de famyljes fan fallen kammeraten. Húshâldingen dêr’t de kostwinner út weiskuord is, moatte op itselde wolfeartsnivo libjen bliuwe kinne as foar de oarloch, sa binne se fan betinken. Dit is in morele plicht fan de oerlibjenden. Yn 1946 giet it om 158 widdowen, 320 bern, 7 minsken dy’t troch harren fersetswurk arbeidsûngeskikt rekke binne en 35 âlden fan kostwinners. Se ûntfange libbenslang in útkearing en krije geregeld besite fan bestjoersleden. De bern kinne in rinteleaze stúdzjeliening krije en der binne útstapkes en fakânsjes, lykas nei De Terrorist.
Hûnderten prachtige foto’s en in gasteboek bringe ús dizze bysûndere fakânsje-oarde yn it ûnthâld. Dy foarmje it útgongspunt foar in tentoanstelling yn it Fries Verzetsmuseum yn 2023. Foar dy tentoanstelling is it museum op syk nei ferhalen. Binne jo of kenne jo ien dy’t yn De Terrorist west hat? Nim dan kontakt op mei info@friesverzetsmuseum.nl.
Boarnen:
Sj. Van der Schaaf, De belofte gestand gedaan. Geschiedenis van de Friese Stichtingen 1940-1945 (Ljouwert, 1985)
Argyf Maarten van Duin, skriuwer Stichting Oud-KP, kolleksje Tresoar
Fotoalbum De Terrorist, kolleksje Fries Verzetsmuseum
Gasteboek De Terrorist, kolleksje Fries Verzetsmuseum
'Fakansjehûs 'De Terrorist', Omrop Fryslân, 2 mei 1999
Byskrift foto:
Foto út ien fan de foto-albums fan ‘De Terrorist’. De namme fan it fakânsjehûs ferwiist nei de skelnamme dy’t troch de Dútse besetters brûkt waard foar fersetsminsken: ‘Terroristen’. De namme waard nei de oarloch as geuzenamme troch it eardere ferset.
De filmbylden yn de tentoanstelling binne makke troch Ale Hesselink.
Dizze tentoanstelling wurdt mei mooglik makke troch Vfonds, Stichting Sneek 1940-1945, Stichting Friesland 1940-1945 en Stichting Fries Verzetsmuseum.
It Fries Verzetsmuseum is ûnderdiel fan it Fries Museum.
It Fries Museum wurdt mei finansiere troch de Provinsje Fryslân, it Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Gemeente Ljouwert, de VriendenLoterij, de Ir. Abe Bonnema Stichting en de Vrienden van het Fries Museum.
